natuurkalender maart 2026

​De kalendermaand maart was zeer zacht, zeer zonnig en aan de droge kant. Voor maartbegrippen was het haast te zacht. Dit kwam vooral door de verhoudingswijs hoge temperaturen in de eerste tien dagen. Geleidelijk werd het evenwel steeds koeler. Op 24 en 25 maart kwam er een einde aan het tot dan aantrekkelijke lenteweer. 

Deze maand laten u maar liefst 18 vogelfoto’s zien. Dat zijn achtereenvolgens: groene specht, Mandarijneend, goudhaan, keep, Turkse tortel, blauwe kiekendief, zanglijster, koperwiek, heggenmus, rietgors, geelgors, roodborsttapuit, dodaars, tjiftjaf, ransuil, grote bonte specht, boomklever en gaai.  
​
Verder tonen we u uit de botanische keuken soorten als: speenkruid, groot hoefblad en paarbladig goudveil. De grote zijdebij, de goudglanzende schallebijter, het donkerbruin goudpluisje en een haas sluiten de rij. 
Nu eerst naar het “vogelgeweld”. 

Mandarijneend ~ mannetje ~ vliegbeelden 19-03-2026 omgeving Reutum foto Laurents ten Voorde

Onze webmaster, die tevens deel uitmaakt van ons groepje natuurfotografen, mag graag experimenteren met de camera. Hij had deze maand zijn zinnen gezet op het maken van vliegbeelden. Dat is bij deze opname van een opvliegende Mandarijneend (Aix galericulata) in onze optiek meer dan gelukt. De camera werd vooraf ingesteld op 20 beelden per seconde. Doordat deze niet werd bewogen zijn dit de exacte vliegbewegingen in de vlucht. Het zal duidelijk zijn dat dit een samengestelde fotomontage is, verwerkt in één opname. Best bijzonder, toch! De mandarijneend is overigens een exotische verschijning. Van origine komt de soort voor in Oost-Azië. Ontsnapte of losgelaten vogels uit watervogelcollecties broeden al enkele decennia in ons land. De afgelopen tijd zijn in onze omgeving zeker 11 exemplaren neergestreken. Waar komen ze toch allemaal vandaan?

Ook de Boomklever (Sitta europeae) is een opvallend gekleurde vogel, alhoewel dat bij dit exemplaar wat minder goed te zien is. Door de dadendrang van dezelfde fotograaf kon de aanvlieghouding van de vogel worden vastgelegd. Het is een uitdaging om dergelijke foto’s te maken; misschien wel het moeilijkste binnen de wereld van de natuurfotografie. Bedenk daarbij dat de opname ook nog eens gemaakt is in een omgeving met nogal wat achtergrondstoring. Tel daar de actieradius van deze actieve en niet al te grote vogelsoort bij op, dan snap je dat dit geenszins een lucky shot is geweest. Het zal u niet verbazen dat er bij het maken van deze foto gebruik is gemaakt van een zeer snelle sluitertijd.  Chapeau!

Blauwe kiekendief ~ man jagend ~ 08-03-2026 Ageler-es foto Leo Wijering

Boomklever ~ zet de landing in ~ 20-03-2026 omgeving Reutum foto Laurents ten Voorde

Het mannetje van de Blauwe Kiekendief (Circus cyaneus) is in het winterseizoen een opvallende verschijning. Hij is te herkennen aan zijn lichte, blauwgrijze verenkleed, zwarte vleugelpunten en een duidelijke witte stuit. Het zijn vooral Scandinavische vogels, die hier de winter doorbrengen. Ze vliegen met de vleugels in een lichte V-vorm. We hebben er in ons land in genoemde periode enkele honderden te gast. Slapen doen ze op gemeenschappelijke slaapplaatsen. Bij ons zijn dat de Engbertsdijksvenen. Het aandeel volwassen mannetjes varieert per winter en per regio, maar is in het oosten van het land doorgaans hoger dan in het westen. Bij het vliegbeeld van deze kiekendief is mooi te zien dat de veren van de vogel nog niet volledig zijn geruid.  De vogel vloog voorts boven de Ageler-es.

Op de plassen bij het Zoekerveld op de grens Weerselo / Saasveld vochten in de kalendermaand diverse Dodaarsjes (Tachybaptus ruficollis) “elkaar” bijkans de tent uit. De drang tot territoriumbehoud en paarvorming was op die bewuste dag bij dit kleine fuutje nogal aanwezig. Ze gedroegen zich onderling bijna net zo fanatiek als meerkoeten. Deze tafereeltjes heeft schrijver dezes een tijdlang met de nodige interesse gevolgd. Met de camera in de aanslag gebeurde er echter opeens iets onverwachts. Eén van de vogels dook op enig moment dicht bij de kant onder, kennelijk om een prooi te bemachtigen. Tot mijn verbazing “sprong” de vogel meteen daarop als het ware uit het water en maakte dat d’ie wegkwam. De oorzaak: Een andere dodaars was van grote afstand onder water naar ‘m toe gezwommen en attaqueerde hem van onderaf. Dat is wat op de foto te zien is.

Dodaars ~ aanval vanonder water ~ 18-03-2026 Zoekerveld Weerselo foto Wim Wijering

Turkse tortel 23-03-2026 omgeving Lochem foto Fons Wijering

De Groene specht (Picus viridis) doet het goed in ons land. Je hoort tegenwoordig overal zijn bekende “lach”. Het succes komt mede doordat hij zijn dieet heeft weten aan te passen. Hij is namelijk niet meer alleen afhankelijk van de rode bosmier. Deze spechtensoort eet steeds vaker ook andere mierensoorten, zoals de zwarte wegmier. Het zwart onder het oog bij het afgebeelde exemplaar verraadt dat het een vrouwtje is. Bij mannetjes is deze kleur rood met zwart. De groene specht is na de “grote bonte” de meest talrijke en verspreide specht in ons land. Bij “de groene” is overduidelijk sprake van honkvastheid. Waarnemingen ver buiten zijn territorium komen maar heel weinig voor

Goudhaan ~ man badderend ~ 09-03-2026 omgeving Lochem foto Fons Wijering

Bij deze foto van een Turkse tortel (Streptopelia decaocto) is - zij het met mate - eveneens sprake van enige beweeglijkheid. Ook in dit geval is de foto als het ware “bevroren”. Het gewapper met de vleugels lijkt op baltsgedrag. Turkse tortels knabbelen tijdens het baltsen ook soms urenlang aan elkaars snavel en veren. Dat behoort eveneens bij het baltsgedrag. Er worden van deze duivensoort zelden nesten gevonden, die verder dan 1 kilometer verwijderd zijn van bewoning. Het is typisch zo’n soort, die zich kennelijk dicht bij de mens thuis voelt. Wat ook bij deze duivensoort hoort, is dat ze jaarlijks veel broedpogingen ondernemen. Veel legsels gaan evenwel verloren, omdat het nest (enkele dunne takjes) maar heel weinig voorstelt. Niet zelden waait alles uit de boom.

Groene specht ~ vrouwtje ~ 20-03-2026 omgeving Reutum foto Laurents ten Voorde

Op bijgaande foto is te zien hoe onze kleinste vogel, de Goudhaan (Regulus regulus) werd betrapt bij het badderen. Badderen is in feite onmisbaar voor vogels. Niet alleen om te drinken of af te koelen, maar ze maken geregeld hun veren schoon met water en vetten ze daarna in. Dat vet is afkomstig van hun stuitklier ~ net boven de staart ~ en lijkt gemakkelijker te spreiden over natte veren. Aan het oranje op de kop is te zien dat we hier te maken hebben met een mannetje. De roep en de zang is een serie van hoge tonen, die voor de mens amper te horen zijn. Als je je gehoor wilt testen doe dat dan vooral in de buurt van een zingende goudhaan.

De zwarte bessen van de klimop zijn in de winterperiode een ware delicatesse voor lijsterachtigen. In de onderhavige situatie was ook deze Zanglijster (Turdus philomelos) hiermee bezig. Kort tevoren had dit exemplaar al veel bessen naar binnen gewerkt. Alhoewel veel vogels in de winter zuidwaarts trekken, overwinteren er ook wel enkele zanglijsters. In ieder geval zijn de meeste vogels vaak al vroeg terug, meestal al in februari. Zingen doen ze vanaf een hoge zangpost. Hun zang staat bol van de herhalingen. Als enige lijstersoort plamuurt de zanglijster de kom van zijn nest helemaal dicht met leem. Ze staan verder bekend om hun smidsen. Dat zijn plekken waar ze slakkenhuisjes kapotslaan om daarna de inhoud op te eten.

Koperwiek 20-03-2026 omgeving Reutum foto Laurents ten Voorde

Zanglijster 29-03-2026 Nijstad Weerselo foto Wim Wijering

De Koperwiek (Turdus iliacus) behoort eveneens tot de lijsterachtigen. Ook dat is een besseneter pur sang. De oogstreep en de koperkleurige flanken zijn goede kenmerken. Ze zijn wat kleiner dan zanglijsters. Het is in ons land een wintergast en doortrekker in met name februari en maart. Broeden doen ze niet in ons land. Dat gebeurt in de noordelijke naaldbossen van Scandinavië, Finland en Rusland. Bij de afgebeelde vogel zie je op de grond rode vliesjes, maar ook rode besjes liggen. Die heeft het beestje even tevoren uitgespuugd. Dat gebeurt als ze te gulzig zijn en te veel hebben gegeten. Er moet immers ruimte worden gemaakt en gehouden in de maag

Een soort, die hier in de winter ook te gast is, is de Keep (Fringilla montifringilla). Het is het neefje van onze gewone vink. In veel opzichten lijken ze op elkaar. Vaak verkeren ze in het winterseizoen in elkaars gezelschap. Als zo’n groep vinkachtigen opvliegt, zijn de kepen er zo uit te halen. De witte stuit is namelijk onmiskenbaar. De soort broedt in de naald- en berkenbossen van Scandinavië. Op de foto ziet u het mannetje, die al mooi op kleur is, alleen de koptekening moet nog wat donkerder; richting zwart. Het beestje is geportretteerd tijdens het drinken. Zaadetende vogels moeten nu eenmaal regelmatig hun dorst lessen. De fotograaf heeft tijdens het maken van de foto optimaal gebruik gemaakt van de schaduw-licht situatie van dat moment. 

Roodborsttapuit ~ man ~ 09-03-2026 Ageler-es foto Leo Wijering

Keep ~ man drinkend ~ 03-03-2026~omgeving Lochem foto Fons Wijering

Tot de zwartkoppige vogelsoorten mag ook dit mannetje van de Roodborsttapuit (Saxicola rubicola) worden gerekend. Hij is eveneens goed te herkennen aan z’n witte bef en oranje borst. Opeens duikt deze tapuit weer op, meestal in maart en soms zelfs eerder. Z’n scherpe “‘wie-tak”’ geluid vanuit de top van een struik is duidelijk te horen. Vanaf een uitkijkpost wordt het grootste deel van het voedsel opgespoord. Het menu bestaat voornamelijk uit insecten, zoals rupsen, vlinders, spinnen en langpootmuggen, maar ook slakken, wormen, zaden en bessen. Het gaat momenteel weer goed met deze soort. Dat is in het recente verleden wel eens anders geweest. De roodborsttapuit hoort thuis in een open tot halfopen landschap; vaak een droog terrein met struiken of hoog opschietende kruide

Een andere soort met een zwarte koptekening, die deze maand kon worden gefotografeerd, is de Rietgors (Emberiza schoeniclus). Het is een mannetje met z’n bruine verenkleed en z’n mooie witte nekkraag. Deze gorzensoort moet je zoeken in waterrijke gebieden, zoals moeras en rietrijke omgeving; in dit geval de Engbertsdijksvenen. Rietgebieden zijn hun domein. De naamgeving is dan ook prima gekozen. Een deel van de Nederlandse populatie trekt in het winterseizoen weg om in het vroege voorjaar, vanaf eind februari, weer terug te keren. Een ander deel blijft in de winter in ons land. Tijdens het broedseizoen eten Rietgorzen insecten en buiten het broedseizoen rietzaden. Het is een belangrijke soort voor het ecologisch goed functioneren van natte gebieden met veel riet. De soort is logischerwijs het talrijkst in de natste regio's

Geelgors ~ man ~ 08-03-2026 Haaksbergerveen foto Rob Zonder

Aan alles is te merken dat de lente zich in alle gedaanten presenteert. Als je let op de vele vogelgeluiden, die er nu al te horen zijn, dan krijg je vanzelf ook die speciale voorjaarskriebels. Dat zie je bijvoorbeeld terug bij een tweetal soorten, zoals deze foto van een zingende Heggenmus (Prunella modularis). De vogel zingt in dit geval vanaf een hoge zangpost. De zang bestaat uit een reeks heldere tonen en is al vroeg in het voorjaar te horen. Heggenmussen scharrelen doorgaans onopvallend op de grond om hun kostje bij elkaar te zoeken. Het wijfje van de heggenmus is niet monogaam, omdat ze er in de regel twee mannetjes op na houdt. Beide mannetjes helpen bij het verzorgen van de jongen.

Rietgors ~ man ~ 22-03-2026 Engbertsdijksvenen foto Rob Zonder

Ook mooi in beeld gebracht is een neef van de vorige soort, namelijk deze fraaie Geelgors (Emberiza citrinella). De afgelopen decennia is het aantal met 60 – 70 % afgenomen. Het is één van de slachtoffers van de ruilverkavelingen, die in het verleden hebben plaats gevonden. Daardoor zijn veel kleinschalige elementen in het landschap, zoals heggen, houtwallen en extensief beweide graslanden verdwenen. Ook het gebruik van pesticiden heeft er bij deze soort flink ingehakt. De geelgors valt bij dit mannetje vooral op door het geel in het verenkleed, de bruinachtige stuit en de donkere streeptekening.

Heggenmus ~ zingend ~ 27-03-2026 Kanaal Almelo Nordhorn ZZ foto Marcel Grunder

Tjiftjaf ~ met zang ~ 08-03-2026 Kanaal Almelo Nordhorn ZZ foto Marcel Grunder

Er zijn in de loop der jaren heel wat opnames aangeleverd van de Grote Bonte Specht (Dendrocopos major). We plaatsen ‘m daarom niet meer al te vaak, tenzij er iets extra’s opvalt, zoals bij dit mannetje. Het kenmerkende verschil tussen het mannetje en het vrouwtje is overigens de rode nekkraag, die het mannetje wel, maar het vrouwtje niet heeft. De bewegingen van deze acrobaat zijn doorgaans schokkerig. Tijdens het klimmen maakt hij namelijk kleine sprongetjes. Dat gebeurt zowel verticaal langs de stam omhoog, maar ook als hij zich laat zakken langs de stam. Rn opeens klom dit exemplaar omhoog en nam nog net geen horizontale houding aan. De staart ging omhoog en meteen liet hij “iets” vallen. Dat is natuurlijk niet raar, maar de clou zit ‘m in dit geval in het afdrukken op exact het juiste moment. 

Een andere zingende vogel, die we deze kalendermaand hebben weten te “verschalken” is de Tjiftjaf (Phylloscopus collybita). Dit kleine zangertje was ook dit jaar weer vroeg terug uit z’n overwinteringsgebied in Zuidwest-Europa en Noord-Afrika. We horen ‘m altijd veel eerder, dan dat we ‘m te zien krijgen. De zang is niet te missen en bovendien met geen andere soort te verwarren. Hij zingt eenvoudigweg zijn eigen naam. Da’s maar goed ook, want daardoor is hij het best te onderscheiden van de Fitis (Phylloscopus trochylus), die qua uiterlijk zeer veel om ‘m lijkt. Een kenmerk dat bijna altijd klopt bij beide soorten is de pootkleur. Bij de tjiftjaf is die donker en bij de fitis licht. Kwestie van oefenen dus.

Grote bonte specht ~ man laat poepje vallen ~ 03-03-2026 Lange Maten Reutum foto Wim Wijering

Gaai 06-03-2026 Lange Maten Reutum foto Marcel Grunder

De lange vogelreeks sluiten we af met een opname van een Ransuil (Asio otus). Uilen zijn doorgaans een tikje mysterieus. Dat spreekt voor velen van ons tot de verbeelding. In tegenstelling tot roofvogels houden ze er doorgaans een nachtelijke leefwijze op na. Dat gaat niet helemaal op bij deze uilensoort, die al in de avondschemering op jacht gaat en doorgaat tot aan de vroege ochtend. Dat hij niet de hele nacht jaagt, kunt je zien aan de oranjekleurige ogen met zwarte pupil. Overdag hebben ze die veelal (half) gesloten. Sommige exemplaren houden ze echter wijd open, zoals ook dit exemplaar in een den. Dergelijke vogels zijn meer dan alert en zetten de oorpluimpjes recht overeind, terwijl die in rust amper te zien zijn. Deze pluimpjes hebben overigens niets met echte oren te doen. Ze zitten veel lager aan de kop en zijn niet zichtbaar.

Met zijn kleurrijke uiterlijk, slimme gedrag en nieuwsgierige karakter trekt een Gaai (Garrulus glandarius) nogal eens de aandacht. Heel vaak kom de vraag bovendrijven wat hij nu weer in z’n schild voert. Hij staat bijvoorbeeld bekend als een soort boswachter. Zijn waarschuwingen schallen dan door het bos en bestaan uit luid, hees geschreeuw. Daarmee kondigt hij onraad aan voor andere bosbewoners. Gaaien zijn daarnaast ook meesters in het imiteren van andere soorten. Heel bekend is het miauwende geluid van een buizerd. Dat doen ze feilloos na. Het voedsel bestaat - afhankelijk van het seizoen - uit insecten en eikels, maar ook eieren van kleine vogels en nestjongen worden evenmin versmaad. Opvallend is dat deze tamelijk schuwe soort steeds vaker te zien is in de bewoonde wereld. 

Ransuil 05-03-2026 Beuningerachterveld foto Leo Wijering

Gewoon speenkruid 20-03-2026 omgeving Dinkel foto Leo Wijering

Dat het voorjaar er echt aan staat te komen, blijkt niet alleen uit de oplopende temperaturen, maar ook uit deze opname van Groot hoefblad (Petasites hybridus). De roze-achtige bloemen in de aar komen reeds boven de grond uit, nog voordat de bladeren tevoorschijn komen. Dat is bij deze close-up evenwel niet te zien. Groot hoefblad heeft zijn naam te danken aan de grote bladeren, welke veel weg hebben van een paardenhoef. De bladeren zijn dusdanig groot dat ze vroeger zelfs gebruikt werden als paraplu, maar ook als parasol. De plant wordt ook wel allemans verdriet genoemd, omdat de wortelstokken zeer lastig te verwijderen zijn. 

Paarbladig goudveil 30-03-2026 Tankenberg de Lutte foto Gerard Benerink

Nu de voorjaarbloeiers zich doen gelden, laten we voor de variatie nu ook een tweetal vroege bloeiers zien, waartoe Gewoon Speenkruid (Ficaria verna). Volgens sommigen is het woord speenkruid afgeleid van de vorm van de knolletjes, die op kleine speentjes lijken. Of dat werkelijk zo is? Speenkruid is in het voorjaar, samen met de bosanemoon, een echte bodembedekker. Doorgaans bloeit deze soort met zijn stervormige gele bloemetjes vaak iets eerder dan de bosanemoon. Bij slecht weer blijven de bloemblaadjes van beide soorten gesloten, bij zon spreiden ze zich. Vroeger werd speenkruid wel eens gebruikt tegen scheurbuik. Ik heb me laten vertellen dat men speenkruid (in een vroeg stadium) ook kan gebruiken in salades en in soepen. 

Groot hoefblad ~ bloeiwijze ~ 30-03-2026 Tankenberg de Lutte foto Gerard Benerink

Daar waar de vorige 2 soorten als zeer algemeen te boek staan, is dat geenszins het geval bij dit afgebeelde tere en laag blijvende plantje uit de steenbreekfamilie, het Paarbladig Goudveil (Chrysosplenium oppositifolium). Samen met het Verspreidbladig Goudveil (Chrysosplenium alternifolium) is het een indicator van zuurstofrijk en stikstofarm kwelwater. Zo gauw er sprake is van watervervuiling houden beide soorten het al snel voor gezien. Het zijn dan ook twee zeldzame broekbosplantjes. Het verschil tussen beide soorten zit ‘m in de bloemgrootte en in de vorm van de bladeren.

Ook in deze kalendermaand kunnen we u weer mee laten genieten van een superklein slijmzwammetje (minder dan 1 mm), wat de mooie naam Donkerbruin Kelkpluisje (Metatrichia floriformis) toebedeeld heeft gekregen. Dit zwammetje, oftewel myxomyceet, komt vrij algemeen in ons land voor. Ze leven op dood hout van vooral naaldbomen. De soort lijkt op het zwart draadwatje (Trichia botryti), maar verschilt hiervan door de doorschijnende rode steel. Aanvankelijk zie je bij dit kelkpluisje alleen zwarte bolletjes op steeltjes. Die barsten op enig moment open, waarna een pluizige geelbruine draadmassa zichtbaar wordt, zoals op de foto. Hierin worden de sporen geproduceerd.

Goudglanzende schallebijter 15-03-2026 Gammelkerveld foto Rob Zonder

Een andere soort uit de insectenwereld is deze Grote Zijdebij (Colletes cunicularius) Het is één van de 9 soorten zijdebijen die in Nederland voorkomen. Hun naam hebben ze te danken aan het feit dat ze hun broedcellen bekleden met een weefsel uit hun kaakklier, wat lijkt op zijde. Van de 9 Nederlandse soorten is de Grote Zijdebij de vroegst vliegende soort. Het is een vrij forse wollig behaarde bij met een enigszins donker achterlijf, zonder duidelijke bandjes of strepen. De bijen nestelen in gangen in een vrij kale zanderige ondergrond. Als de vrouwtjes uit de grond tevoorschijn komen, worden ze onmiddellijk belaagd door allerlei patrouillerende mannetjes, die willen paren. Ze doet daar overigens maar één keer aan mee.  

Haas 28-03-2026 omgeving Reutum foto Wim Wijering

Donkerbruin kelkpluisje 21-03-2026 omgeving Lochem foto Fons Wijering

Opnieuw hebben we de Goudglanzende Schallebijter (Carabus auronitens), voor de lens gekregen. Dit keer in het Gammelkerveld bij Deurningen. Deze fraaie en behoorlijk zeldzame loopkeversoort is eigenlijk alleen bekend uit het oosten van ons land, namelijk Twente en de Achterhoek. De populatie in Twente verschilt overigens van die uit de Achterhoek. De beestjes hebben dekschilden met een mix van gouden, groene en rode tinten. Ook zijn mooi de rode dijen te zien. Ze hebben een lengte wat varieert van 18 tot 31 millimeter. Het is een echte jager, die prooien aan kan, die groter zijn dan ‘m zelf. Daarbij valt te denken aan slakken, insectenlarven en regenwormen. Ook aas versmaden ze niet. Ze leven vooral in grote, oude loofbossen. 

Grote zijdebij 23-03-2026 Molenven Saasveld foto Marcel Grunder

Kent u het kinderliedje nog: “Heer langoor zou op reis gaan” wat eindigt op: “en zijn broekje scheurde stuk”? Nou wij wel, want dat is vroeger talloze keren gezongen met de kinderen. Eén van hen zong het hele liedje zelfs feilloos mee, maar eindigde steevast met: “en zijn broekje scheurde kapot” in plaats van stuk.   Dit tot grote hilariteit van ieder die het te horen kreeg. Als we het over heer langoor hebben, hebben we het natuurlijk over het Haas (Lepus europaeus) met zijn langwerpige lichaam, lange oren en zijn lange achterpoten. Het zou maar zo de Paashaas kunnen zijn. Daarmee sluiten we de kalendersessie van maart af. Op naar de aprilmaand

Samenstelling: Wim Wijering           E-mail: [email protected]     Tel. 06.46202123 
​
De foto’s zijn dit keer gemaakt door: Leo, Fons en Wim Wijering, Laurents ten Voorde, Marcel Grunder, Rob Zonder en Gerard Benerink. 

We hebben samen nog veel meer natuurfoto’s gemaakt. Die staan in een andere fotorubriek; evenwel zonder toelichting. Klik op “Hier” of surf eenvoudigweg naar de rubriek “Recente Foto’s” om ook te kunnen genieten van deze foto’s.