Jaar van de steenuil 2026
Logo Jaar van de Steenuil 2026 SOVON
|
De Steenuil is dan misschien de kleinste uil van Nederland wat zijn formaat betreft, voor zijn populariteit geldt dat zeker niet. Deze charismatische soort met zijn sprekende blik is altijd een feest om te mogen aanschouwen. Helaas zien we tegenwoordig veel minder Steenuilen op rasterpaaltjes, of oude schuurtjes zitten dan vroeger. Samen met Vogelbescherming Nederland en de landelijke steenuilenwerkgroep STONE vraagt Sovon daarom in 2026 extra aandacht voor de Steenuil.
Steenuil met indringende blik foto Johan Drop
|
Populatie
In de eerste helft van de twintigste eeuw was de Steenuil in ons land een algemene broedvogel, die verspreid over het hele land voorkwam. Inmiddels is zowel zijn verspreiding als de populatiegrootte sterk afgenomen. De huidige populatie wordt geschat op ongeveer 9000 broedparen. Als we dat vergelijken met de jaren vijftig van de vorige eeuw is dat een forse achteruitgang. Hoeveel er toen precies voorkwamen valt onmogelijk te zeggen maar het dubbele of zelfs drie dubbele van vandaag de dag zou zo maar kunnen. Grootschalige veranderingen in de inrichting van het landschap zoals uitbreiding van dorpen, steden en industrieterreinen, aanleg infrastructuur, ruilverkavelingen en intensivering van de landbouw en het verdwijnen van hoogstamboomgaarden hebben steeds minder ruimte overgelaten voor de steenuil. Maar ook in beboste gebieden en in steden en dorpen komen maar heel weinig steenuilen tot broeden.
In de eerste helft van de twintigste eeuw was de Steenuil in ons land een algemene broedvogel, die verspreid over het hele land voorkwam. Inmiddels is zowel zijn verspreiding als de populatiegrootte sterk afgenomen. De huidige populatie wordt geschat op ongeveer 9000 broedparen. Als we dat vergelijken met de jaren vijftig van de vorige eeuw is dat een forse achteruitgang. Hoeveel er toen precies voorkwamen valt onmogelijk te zeggen maar het dubbele of zelfs drie dubbele van vandaag de dag zou zo maar kunnen. Grootschalige veranderingen in de inrichting van het landschap zoals uitbreiding van dorpen, steden en industrieterreinen, aanleg infrastructuur, ruilverkavelingen en intensivering van de landbouw en het verdwijnen van hoogstamboomgaarden hebben steeds minder ruimte overgelaten voor de steenuil. Maar ook in beboste gebieden en in steden en dorpen komen maar heel weinig steenuilen tot broeden.
Steeds minder steenuiltjes op een oud schuurtje foto Johan Drop
|
Verspreiding
De Steenuil is namelijk gebonden aan kleinschalig, halfopen agrarisch landschap. Gelukkig wonen wij nog in een regio waar dit type cultuurlandschap nog te vinden is. Buiten Twente komt hij tegenwoordig vooral nog voor in regio’s zoals de Achterhoek, delen van Noord-Brabant en het rivierengebied. Sinds de eeuwwisseling is de terugloop in aantallen gekenterd: over de periode 1990-2024 is de trend stabiel. Recent (vanaf 2012) is er zelfs sprake van een matige toename, met een jaarlijkse populatiegroei van 0,9 procent. Deze toename is mede te danken aan het ophangen van nestkasten en vooral terug te vinden op de zandgronden waar ook Twente deel van uit maakt. |
|
Zand en klei
Op de zandgronden van ons land – waar de meeste steenuilen broeden – doet de steenuil het dus beter dan op de kleigronden en brengen ze meer jongen groot. In de afgelopen twaalf jaar neemt de steenuilenpopulatie op zand met 1,8 procent per jaar toe, terwijl de populatie op klei in diezelfde periode met 3,6 project per jaar is afgenomen. De organisaties gaan daarom het komende jaar de verschillen tussen steenuilen op zand- en kleigrond en overleving nader onderzoeken. Tevens komt er in samenwerking met STONE een nieuw populatiemodel dat laat zien welke factoren de ontwikkeling van de Nederlandse steenuilpopulatie beïnvloeden. 
Steenuilen brengen meer jongen groot op de zandgronden foto Johan Drop
|
Steenuil biothoop met hoogstam fruitbomen en muizenruiters foto Johan Drop
Meikevers
Daarnaast gaat STONE verder met haar onderzoek naar het verschil in voedselbeschikbaarheid op zand- en kleigrond voor een beter inzicht hoe de steenuil in Nederland het meest effectief geholpen kan worden. Hierin zou de aanwezigheid van meikevers een bepalende factor kunnen zijn. Op de zandgronden in het oosten en zuiden van het land is de meikever uitgegroeid tot de belangrijkste insectenprooi en een prima alternatief voor het geval er eens weinig muizen zijn. Menige jonge steenuil groeit op met honderden meikevers achter zijn kiezen. |
|
Maatregelen verbetering leefgebied
Ook Vogelbescherming heeft grootse plannen voor het Jaar van de Steenuil. Samen met STONE wordt gewerkt aan een vernieuwde Erfwijzer, met daarin de recentste informatie over steenuilvriendelijke maatregelen voor de inrichting van je erf, en gaat Vogelbescherming een Steenuilenfonds opzetten. Dit fonds zal gericht zijn op het ondersteunen van partijen bij het geschikter maken van hun terreinen als leefgebied voor de Steenuil. Ook onze vereniging zal ten behoeve van de steenuil hiermee zijn voordeel kunnen doen. En waar mogelijk zal onze uilenwerkgroep meewerken om het onderzoek naar en de bescherming van de steenuil naar een hoger plan te tillen. In dit kader is de huidige goede mede en samenwerking van boeren, buitenlui en vrijwilligers van groot belang voor de instandhouding van de soort. |
Meikevers is de belangrijkste insectenprooi van de steenuil foto Johan Drop
|
Jonge steenuilen bij nestholte foto Johan Drop